Sau khi đăng ký kết hôn, vợ hoặc chồng không bắt buộc phải chuyển thường trú về nhà bên kia. Nếu muốn chuyển, Luật Cư trú 2020 cho phép vợ về ở với chồng, chồng về ở với vợ được đăng ký thường trú tại chỗ ở của người kia khi chủ hộ, chủ sở hữu đồng ý, không xét điều kiện diện tích tối thiểu.
Chuyện "nhập hộ khẩu nhà chồng" vẫn được nhiều gia đình coi là bước đương nhiên sau đám cưới, nhưng từ khi không còn sổ hộ khẩu giấy, việc này là một lựa chọn có lợi có hại. Bài này đi theo thứ tự từ ngày nhận giấy chứng nhận kết hôn đến khi các thông tin của hai vợ chồng đã khớp, và giúp bạn quyết định có nên chuyển thường trú hay chỉ tạm trú.
Đăng ký kết hôn là khâu gốc, các việc sau đọc từ đó
Đăng ký kết hôn do Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của một trong hai bên giải quyết theo Luật Hộ tịch 2014. Khi đăng ký, cả hai bên phải có mặt để ký và nhận giấy chứng nhận kết hôn; dù đã nộp hồ sơ trực tuyến, bước nhận này vẫn cần hai người cùng đến. Thông tin hôn nhân sau đó được cập nhật vào cơ sở dữ liệu hộ tịch và dân cư.
Đây là lý do vì sao ở các thủ tục sau, nhiều nơi không đòi bạn nộp bản sao giấy chứng nhận kết hôn nữa: cơ quan cư trú tra được quan hệ vợ chồng từ dữ liệu. Tuy vậy, nếu kết hôn đã lâu, đăng ký ở nơi mà dữ liệu cũ chưa được số hoá đầy đủ, bạn vẫn có thể bị hỏi giấy. Mang theo bản chính hoặc bản sao để đối chiếu khi đến công an xã.
Trước khi làm gì tiếp, hai vợ chồng nên kiểm thông tin hôn nhân đã hiện trong tài khoản định danh điện tử chưa. Nếu chưa, hỏi xã nơi đăng ký kết hôn. Làm thủ tục cư trú khi dữ liệu kết hôn chưa có thì dễ bị yêu cầu bổ sung.
Chuyển thường trú, tạm trú hay giữ nguyên: so sánh để chọn
Ba lựa chọn đều hợp pháp. Chọn theo việc hai vợ chồng định sống ở đâu, bao lâu, và các thủ tục sắp tới cần gì.
| Lựa chọn | Khi nào hợp | Điều cần biết |
|---|---|---|
| Chuyển thường trú về nhà chồng hoặc nhà vợ | Định sống lâu dài ở đó; sắp sinh con và muốn con thường trú cùng chỗ | Cần ý kiến đồng ý của chủ hộ, chủ sở hữu; thường trú ở nơi cũ bị xoá |
| Đăng ký tạm trú ở nhà bên kia, giữ thường trú cũ | Chưa chắc ở lâu; thường trú cũ đang gắn với đất đai, chế độ, hoặc việc làm | Phải gia hạn tạm trú khi hết hạn |
| Giữ nguyên, hai người ở riêng như trước | Hai vợ chồng tạm thời làm việc ở hai nơi | Khi sinh con, chọn con thường trú theo cha hoặc mẹ |
| Cả hai chuyển về một chỗ ở mới (thuê, mua) | Ra ở riêng sau cưới | Theo điều kiện thường trú của chỗ ở mới; xem bài về chuyển nhà |
Một số gia đình lo rằng chuyển thường trú đi thì "mất quyền" ở quê, như mất phần đất, mất chế độ. Thường trú không quyết định quyền thừa kế hay quyền sở hữu tài sản. Nhưng có chính sách địa phương, quyền lợi gắn với nơi thường trú; nếu đang có những quyền như vậy, hỏi rõ trước khi chuyển.
Trình tự chuyển thường trú về nhà chồng hoặc nhà vợ
Các bước theo chức năng, ví dụ là vợ về ở với chồng; chiều ngược lại cũng tương tự.
- Kiểm thông tin kết hôn đã có trong dữ liệu.
- Hỏi chủ hộ, chủ sở hữu nhà chồng (thường là cha mẹ chồng) về việc đồng ý; nếu họ không dùng điện thoại, hỏi công an xã cách ghi nhận ý kiến bằng văn bản hoặc đến trực tiếp.
- Người vợ đăng nhập tài khoản định danh mức 2, nộp thủ tục đăng ký thường trú tại xã nơi có nhà chồng, chọn quan hệ với chủ hộ đúng thực tế.
- Nếu được yêu cầu, tải giấy tờ chứng minh quan hệ vợ chồng và chỗ ở hợp pháp của nhà chồng.
- Theo dõi thông báo; khi chủ hộ cần xác nhận trên ứng dụng, nhắc họ thao tác đúng hạn.
- Khi có kết quả, kiểm thông tin cư trú mới và kiểm thường trú ở nhà cha mẹ đẻ đã xoá chưa.
Nếu cha mẹ chồng là chủ hộ mà chủ sở hữu nhà là người khác (ví dụ ông bà nội), có thể cần ý kiến của cả hai. Hỏi công an xã trước khi nộp để biết cần ai.
Những vướng mắc hay gặp
Chủ hộ chưa đồng ý. Ý kiến đồng ý là điều kiện của trường hợp này. Không đồng ý thì không đăng ký thường trú được ở đó; người vợ có thể đăng ký tạm trú (cũng cần ý kiến theo quy định) hoặc giữ nguyên. Đây là chuyện gia đình, nên bàn trước, đừng để đến khi cần nộp.
Kết hôn với người nước ngoài. Trình tự đăng ký kết hôn và cư trú của người nước ngoài khác hẳn: người nước ngoài không đăng ký thường trú theo Luật Cư trú mà theo quy định về xuất nhập cảnh, cư trú của người nước ngoài. Hỏi cơ quan quản lý xuất nhập cảnh nơi gia đình sống.
Đăng ký kết hôn ở nước ngoài. Phải ghi chú việc kết hôn vào sổ hộ tịch Việt Nam trước, rồi các việc trong nước mới dựa vào được. Đây là thủ tục hộ tịch riêng.
Họ tên trong giấy kết hôn khác với dữ liệu dân cư. Ví dụ giả định: giấy kết hôn ghi tên đệm thiếu một chữ. Sửa ở gốc qua thủ tục hộ tịch trước khi làm cư trú, không thì hồ sơ cư trú dễ bị trả.
Chuyển thường trú khi đang có hồ sơ khác dở dang. Ví dụ đang làm thủ tục đất đai ở quê, hồ sơ ghi nơi thường trú cũ. Chuyển giữa chừng có thể làm lệch thông tin. Chờ hồ sơ kia xong rồi hãy chuyển.
Nếu chỉ đăng ký tạm trú ở nhà chồng
Nhiều cặp chọn cách trung gian: vợ giữ thường trú ở nhà cha mẹ đẻ, đăng ký tạm trú ở nhà chồng. Cách này hợp khi người vợ còn quyền lợi gắn với nơi thường trú cũ, khi hai vợ chồng định vài năm nữa ra ở riêng, hoặc khi gia đình nhà chồng chưa muốn thêm người vào hộ. Về pháp lý, tạm trú vẫn là nơi cư trú, nên các thủ tục cần nơi cư trú (khai sinh cho con, đăng ký nhiều việc ở xã) vẫn làm được ở nhà chồng.
Nhược điểm là tạm trú có thời hạn. Hết hạn mà quên gia hạn thì nơi tạm trú không còn được tính, và bạn có thể bị hướng dẫn về nơi thường trú khi làm thủ tục. Ghi ngày hết hạn tạm trú vào lịch điện thoại, gia hạn trước vài tuần.
Khi sinh con, nếu người vợ chỉ tạm trú ở nhà chồng mà người chồng thường trú ở đó, con thường trú theo cha là gọn nhất: cùng nơi, cùng chủ hộ đã quen thủ tục. Bàn trước chuyện này để gói liên thông khai sinh chạy trơn.
Ở cùng nhà mà muốn lập hộ riêng
Có cặp vợ chồng sống chung nhà với cha mẹ nhưng muốn có hộ riêng, ví dụ để tự đứng tên chủ hộ khi làm thủ tục, hay để thuận tiện khi nhận các chính sách theo hộ. Luật Cư trú 2020 có thủ tục tách hộ để lập hộ mới trên cùng một chỗ ở hợp pháp, với điều kiện người tách hộ có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và được chủ hộ, chủ sở hữu chỗ ở đồng ý, trừ một số trường hợp luật quy định riêng.
Thứ tự hợp lý là: chuyển thường trú về nhà trước (nếu chưa), rồi mới tách hộ. Làm cùng lúc dễ rối hồ sơ. Trước khi tách, cân nhắc lý do thật: nhiều thủ tục hiện nay không còn cần "sổ hộ khẩu riêng" như trước, và tách hộ không thay đổi quyền sở hữu nhà. Nếu mục đích là phân chia tài sản trong nhà, đó là chuyện khác hẳn, không giải quyết bằng thủ tục cư trú.
Ví dụ giả định: một cặp vợ chồng trẻ ở tầng trên nhà cha mẹ chồng tại Hưng Yên, muốn tách hộ để người chồng làm chủ hộ. Họ hỏi công an xã trước, được biết chỉ cần cha mẹ chồng (là chủ sở hữu) đồng ý và nộp thủ tục tách hộ. Nếu cha mẹ chưa sẵn lòng, giữ nguyên hộ chung cũng không làm cặp này thiệt gì về giấy tờ trong đời sống hằng ngày; đợi đến khi cả nhà thống nhất rồi làm.
Những việc nên cập nhật sau khi đổi nơi cư trú
Bảo hiểm y tế: nếu đổi chỗ sống, cân nhắc đổi nơi khám ban đầu cho gần, theo thời điểm cơ quan bảo hiểm xã hội cho phép. Nếu người vợ tham gia bảo hiểm y tế theo hộ gia đình ở nhà cha mẹ đẻ, hỏi lại cách tham gia sau khi đổi hộ.
Nơi làm việc: báo phòng nhân sự cập nhật tình trạng hôn nhân và địa chỉ, vì một số chế độ (nghỉ phép khi kết hôn, khi sinh con, người phụ thuộc trong thuế thu nhập cá nhân) cần thông tin này. Phần thuế, bạn đọc thêm ở nguồn chuyên về thuế.
Ngân hàng, giấy tờ tài sản: giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay đăng ký xe đã cấp trước khi kết hôn không tự động đổi. Tài sản riêng trước hôn nhân vẫn là tài sản riêng theo Luật Hôn nhân và gia đình, trừ khi hai vợ chồng thoả thuận khác. Việc đứng tên chung, nếu muốn, là thủ tục riêng, không làm cùng lúc với cư trú.
Khi sinh con, gói liên thông khai sinh – thường trú – bảo hiểm y tế sẽ dùng thông tin cư trú của cha mẹ lúc đó. Hai vợ chồng đã cùng một nơi thường trú thì gói đó chạy gọn nhất.
Câu hỏi thường gặp
Lấy chồng có bắt buộc phải nhập hộ khẩu nhà chồng không?
Không. Không có quy định bắt buộc vợ phải chuyển thường trú về nhà chồng sau kết hôn. Đó là lựa chọn của hai vợ chồng và cần ý kiến đồng ý của chủ hộ, chủ sở hữu nơi đến.
Chuyển thường trú về nhà chồng có cần diện tích tối thiểu không?
Theo Luật Cư trú 2020, vợ về ở với chồng là trường hợp được đăng ký thường trú tại chỗ ở của người khác khi chủ hộ, chủ sở hữu đồng ý, không xét điều kiện diện tích bình quân. Hỏi công an xã nơi đến để biết giấy tờ cụ thể.
Đã đăng ký kết hôn trực tuyến thì có phải đến xã không?
Thông thường cả hai bên phải có mặt khi ký và nhận giấy chứng nhận kết hôn, kể cả khi đã nộp hồ sơ trước trên mạng. Hỏi xã về lịch hẹn để hai người cùng sắp xếp được.
Chuyển thường trú đi thì có mất quyền thừa kế đất ở quê không?
Không. Quyền thừa kế không phụ thuộc nơi thường trú. Tuy vậy, một số chính sách của địa phương gắn với người thường trú; nếu đang được hưởng, hỏi rõ trước khi chuyển. Có tranh chấp đất đai trong nhà thì nên hỏi người làm nghề luật trước khi quyết.
Ly hôn sau này thì thường trú ở nhà chồng có bị xoá không?
Ly hôn không tự động xoá thường trú. Việc ở lại hay chuyển đi phụ thuộc chỗ ở và quyết định của các bên; có quy định riêng về tách hộ cho người đã ly hôn mà vẫn được tiếp tục ở. Hỏi công an xã khi đến lúc.