Chuyển nhà sang xã hoặc tỉnh khác, việc đầu tiên là đăng ký cư trú ở nơi mới: đăng ký thường trú nếu chỗ ở mới đủ điều kiện, hoặc đăng ký tạm trú nếu chưa. Khi đã đăng ký thường trú ở chỗ mới, thường trú ở nơi cũ được xoá theo Luật Cư trú 2020; bạn không phải về nơi cũ xin "giấy chuyển hộ khẩu" như thời còn sổ hộ khẩu giấy.
Phần lớn các giấy tờ khác (thẻ bảo hiểm y tế, trường của con, đăng ký xe, ngân hàng) đọc thông tin cư trú từ cơ sở dữ liệu hoặc từ chính bạn khai, nên thứ tự đúng là cư trú trước, các thứ khác sau. Làm ngược lại, ví dụ đổi nơi khám bảo hiểm y tế theo địa chỉ mới khi cư trú chưa cập nhật, thường phải làm hai lần. Bài này sắp các việc theo thứ tự đó, kèm những chỗ người chuyển nhà hay bị kẹt.
Thường trú hay tạm trú ở nơi mới: quyết định đầu tiên
Theo Luật Cư trú 2020, bạn đăng ký thường trú được ở chỗ ở hợp pháp thuộc sở hữu của mình. Với nhà thuê, mượn, ở nhờ, bạn vẫn đăng ký thường trú được nếu chủ sở hữu đồng ý và chỗ ở bảo đảm diện tích tối thiểu bình quân đầu người theo mức của tỉnh; mức này do từng tỉnh quy định nên phải hỏi công an xã nơi mới. Ngoài ra có các trường hợp về ở với người thân (vợ về ở với chồng, con về ở với cha mẹ, cha mẹ về ở với con…) được đăng ký thường trú khi chủ hộ, chủ sở hữu đồng ý mà không xét điều kiện diện tích.
Nếu chưa đủ điều kiện thường trú, bạn đăng ký tạm trú. Luật Cư trú 2020 yêu cầu đăng ký tạm trú khi đến sinh sống ở chỗ ở hợp pháp ngoài xã nơi thường trú từ 30 ngày trở lên. Tạm trú có thời hạn và phải gia hạn trước khi hết hạn.
Cách chọn thực tế: mua nhà ở nơi mới, định sống lâu dài thì đăng ký thường trú ngay; thuê nhà một hai năm, chưa chắc ở lâu thì tạm trú, giữ thường trú ở nơi cũ. Có người muốn chuyển thường trú sớm vì con sắp vào lớp 1 hoặc vì muốn làm thủ tục ở gần; khi đó hỏi chủ nhà về việc đồng ý trước khi ký hợp đồng thuê, vì đây là chỗ hay vỡ nhất.
Thứ tự các việc sau khi chuyển nhà
Bảng xếp theo thứ tự nên làm. Cột cuối là lý do vì sao việc đó đứng ở vị trí ấy. Thời hạn, lệ phí từng thủ tục thì xem trên trang thủ tục ở Cổng Dịch vụ công.
| Thứ tự | Việc | Làm ở đâu | Vì sao ở vị trí này |
|---|---|---|---|
| 1 | Đăng ký thường trú hoặc tạm trú cho cả nhà | Công an cấp xã nơi ở mới, trực tuyến hoặc trực tiếp | Mọi việc sau đọc địa chỉ cư trú mới từ đây |
| 2 | Kiểm nơi cũ đã xoá thường trú (nếu đăng ký thường trú mới) | Tài khoản định danh điện tử, hoặc hỏi công an xã cũ | Tránh cùng lúc có hai nơi thường trú trên giấy |
| 3 | Chuyển trường cho con (nếu có) | Trường cũ và trường mới, theo hướng dẫn của ngành giáo dục | Trường mới thường hỏi nơi cư trú của học sinh |
| 4 | Đổi nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu | Cơ quan bảo hiểm xã hội, theo thời điểm cho phép đổi | Đỡ phải đi xa khi ốm |
| 5 | Cập nhật địa chỉ với ngân hàng, nhà mạng, nơi làm việc | Từng nơi một | Nhận thư, thông báo đúng chỗ |
| 6 | Hỏi về đăng ký xe, hộ kinh doanh, đất đai cũ (nếu có) | Cơ quan quản lý từng loại | Mỗi loại có quy định riêng khi chủ đổi nơi ở |
Không phải gia đình nào cũng có đủ sáu dòng. Nhưng thứ tự một – hai luôn đứng đầu, vì cư trú là dữ liệu gốc mà các nơi khác đối chiếu.
Trình tự đăng ký thường trú ở nơi mới cho cả hộ
Các bước theo chức năng. Giao diện cổng thay đổi thường xuyên, nên tìm theo tên thủ tục "đăng ký thường trú" thay vì nhớ đường bấm.
- Chuẩn bị giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp: giấy chứng nhận quyền sở hữu, hợp đồng mua bán, hợp đồng thuê, mượn, ở nhờ, tuỳ trường hợp.
- Nếu không phải nhà của mình, xin ý kiến đồng ý của chủ sở hữu theo cách công an xã hướng dẫn (trên tài khoản định danh của chủ sở hữu, hoặc văn bản).
- Hỏi công an xã nơi mới về mức diện tích tối thiểu nếu là nhà thuê, mượn; đo trước diện tích sàn sử dụng.
- Người đứng ra nộp đăng nhập bằng tài khoản định danh mức 2, nộp thủ tục đăng ký thường trú, khai đủ các thành viên chuyển theo.
- Với con chưa thành niên, khai theo cha hoặc mẹ đang chuyển; nếu chỉ một người chuyển, tính trước con thường trú theo ai.
- Ghi mã hồ sơ, theo dõi kết quả; khi có thông báo kết quả, kiểm lại thông tin của từng người.
- Sau vài ngày, kiểm nơi thường trú cũ của từng người đã được xoá chưa.
Nếu cả nhà chuyển mà chỉ một người đi nộp, cổng thường cho khai nhiều người trong một hồ sơ. Người lớn trong nhà có thể được hỏi xác nhận riêng; báo trước để họ không bỏ qua tin nhắn.
Những chỗ hay kẹt khi chuyển nhà
Chủ nhà không đồng ý cho đăng ký thường trú. Đây là quyền của chủ sở hữu. Khi đó bạn đăng ký tạm trú (cũng cần ý kiến chủ nhà theo quy định), giữ thường trú ở nơi cũ. Hỏi chuyện này trước khi ký hợp đồng thuê, đừng để đến khi con cần nhập học.
Nhà mua chưa có giấy chứng nhận. Nhà mua bằng giấy tay hay đang chờ cấp giấy chứng nhận thường gây khó ở khâu chứng minh chỗ ở hợp pháp. Hỏi công an xã những loại giấy tờ thay thế được chấp nhận; đừng tự đoán.
Nơi cũ chưa xoá thường trú. Ví dụ giả định: sau ba tuần, tài khoản định danh vẫn hiện hai nơi thường trú. Thường là dữ liệu chưa đồng bộ. Hỏi công an xã nơi mới, nơi đã giải quyết hồ sơ, trước; nếu cần mới hỏi nơi cũ.
Một thành viên ở lại nơi cũ. Ví dụ ông bà ở lại quê, chỉ vợ chồng con cái chuyển. Nếu người chuyển đi là chủ hộ ở nơi cũ, những người còn lại cần xác định chủ hộ mới. Tính trước để công an xã nơi cũ không phải mời gia đình lên.
Chuyển nhà ngay sau sắp xếp địa giới. Địa chỉ nơi mới có thể đang ghi theo tên xã, phường mới, trong khi hợp đồng mua bán ghi tên cũ. Thường không làm hỏng hồ sơ; khai theo địa danh hiện hành và giải thích khi được hỏi.
Bảo hiểm y tế, trường học và xe: ba việc hay bị làm sai thứ tự
Bảo hiểm y tế: nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu không đổi tự động khi bạn chuyển nhà. Việc đổi thường được làm theo thời điểm cơ quan bảo hiểm xã hội cho phép trong năm; hỏi trước để không phải chờ quá lâu. Người có bảo hiểm y tế qua nơi làm việc thì đơn vị làm việc là đầu mối; người tham gia theo hộ gia đình thì hỏi đại lý thu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nơi mới.
Trường học: trường mới thường hỏi nơi cư trú của học sinh, và với các lớp đầu cấp, nơi cư trú có thể ảnh hưởng đến việc tuyển sinh theo địa bàn. Đăng ký cư trú cho con xong rồi mới làm hồ sơ chuyển trường. Trình tự chuyển trường cụ thể do ngành giáo dục hướng dẫn, khác nhau theo cấp học.
Xe: quy định về đăng ký xe khi chủ xe đổi nơi cư trú đã thay đổi trong những năm gần đây, trong đó có việc biển số gắn với chủ xe. Có trường hợp không bắt buộc làm gì, có trường hợp nên cấp đổi giấy đăng ký. Hỏi cơ quan công an đang đăng ký xe cho bạn, hoặc xem thủ tục trên Cổng Dịch vụ công, trước khi đi làm.
Danh sách cập nhật địa chỉ ngoài thủ tục hành chính
Những nơi dưới đây không phải cơ quan nhà nước nhưng hay gửi thư, thông báo về địa chỉ cũ. Cập nhật trong tháng đầu sau khi chuyển:
- Ngân hàng nơi có tài khoản, khoản vay, thẻ tín dụng.
- Nhà mạng di động và internet (chuyển hoặc chấm dứt hợp đồng ở nơi cũ).
- Công ty bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khoẻ nếu có.
- Nơi làm việc, để cập nhật hồ sơ nhân sự và địa chỉ nhận thư.
- Hộ kinh doanh đứng tên mình, nếu địa chỉ kinh doanh cũng đổi (đây là thủ tục thay đổi đăng ký riêng).
- Bên điện, nước ở nơi cũ: chốt chỉ số, thanh lý hợp đồng hoặc chuyển tên.
Phần thuế cá nhân khi đổi nơi cư trú (nếu có) thuộc mảng thuế, bạn tìm ở nguồn chuyên về thuế. Ở đây chỉ nhắc để không bỏ sót.
Mẹo nhỏ: lập một bảng gồm ba cột "nơi cần báo – đã báo ngày nào – cách xác nhận" và dán trên tủ lạnh trong tháng đầu. Thư từ, hoá đơn gửi về địa chỉ cũ thường là dấu hiệu bạn còn sót một nơi; mỗi lần thấy một lá thư lạc, thêm nơi đó vào bảng.
Đón cha mẹ già lên ở cùng: một kiểu chuyển nhà riêng
Một kiểu chuyển chỗ ở rất hay gặp là con cái đón cha mẹ già từ quê lên ở cùng. Luật Cư trú 2020 xếp trường hợp cha mẹ về ở với con vào nhóm được đăng ký thường trú tại chỗ ở của người khác khi chủ hộ, chủ sở hữu đồng ý, không xét diện tích tối thiểu. Nghĩa là nếu nhà là của con, con đồng ý là đủ điều kiện chính.
Nhưng chuyển thường trú cho cha mẹ chưa chắc đã là lựa chọn tốt. Cha mẹ có thể đang hưởng chế độ (lương hưu, trợ cấp, chính sách người cao tuổi) do nơi ở quê quản lý; đổi thường trú có khi kéo theo việc chuyển nơi chi trả, chuyển hồ sơ. Một số cụ muốn giữ thường trú ở quê vì nhà thờ họ, đất đai, hoặc vì nghĩ sẽ về. Trong những trường hợp đó, đăng ký tạm trú ở nhà con là đủ để làm thủ tục ở nơi mới.
Dù chọn cách nào, đừng quên đổi nơi khám bảo hiểm y tế ban đầu cho cha mẹ về gần nhà con. Người già khám nhiều, đi xa là khổ nhất. Và khi cha mẹ không dùng điện thoại, con làm thủ tục giúp phải theo đúng cách nộp hộ, không đăng nhập bằng tài khoản của cha mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển nhà có phải xin giấy chuyển hộ khẩu ở nơi cũ không?
Không. Từ khi Luật Cư trú 2020 có hiệu lực, thủ tục cấp giấy chuyển hộ khẩu không còn. Bạn đăng ký thường trú ở nơi mới, thường trú ở nơi cũ được xoá theo quy định.
Thuê nhà ở nơi mới có đăng ký thường trú được không?
Được, nếu chủ nhà đồng ý và chỗ ở bảo đảm diện tích tối thiểu bình quân đầu người do tỉnh quy định. Hỏi công an xã nơi mới về mức diện tích và hỏi chủ nhà trước khi ký hợp đồng.
Chuyển nhà rồi mà chưa đăng ký gì có bị sao không?
Luật Cư trú 2020 yêu cầu đăng ký tạm trú khi đến sống ở nơi khác từ 30 ngày trở lên. Không đăng ký có thể bị xử lý theo quy định hiện hành, và về thực tế bạn sẽ gặp khó khi làm thủ tục ở nơi mới.
Thẻ căn cước có phải đổi khi chuyển nhà không?
Thông tin cư trú được cập nhật trong cơ sở dữ liệu. Thẻ đang cầm có phải cấp đổi hay không tuỳ thông tin in trên thẻ và quy định hiện hành; hỏi công an xã ngay khi đăng ký thường trú ở nơi mới.
Chuyển nhà trong cùng xã có phải làm gì không?
Nếu đổi sang một chỗ ở khác trong cùng xã và bạn đã thường trú ở xã đó, vẫn cần đăng ký thường trú tại chỗ ở mới để thông tin cư trú đúng địa chỉ. Hỏi công an xã cách làm gọn nhất.
Con đang học dở năm có cần chuyển cư trú ngay không?
Không bắt buộc chuyển trường giữa năm. Việc đăng ký cư trú cho con theo cha mẹ vẫn nên làm ngay; việc chuyển trường thì làm theo thời điểm và hướng dẫn của ngành giáo dục.